Pırlanta Kesimi

Pırlanta, elmas kesiciliğini hakkıyla anlamak için elmasın birkaç fiziksel özelliğini bilmeniz gerekli. Muhtemelen zaten bildiklerinize ilaveten ilk olarak: elmas dünyadaki en sert maddedir ve sadece kendi tarafından kesilebilir. Bu bilgiye ek olarak elmasın ‘yönlü sertliği’ vardır. Bazı doğrultularda diğerlerine nazaran daha serttir. Örneğin sekiz kenarlı bir kristalin yüzeyleri on iki kenarlı yüzeylerden daha serttir. Sertlik kavramı, jemolojik bir bağlamda darbelere değil çizilmeye karşı direnç anlamında kullanılır. Bir taşın kırılmasındaki kolaylık jemolojik başlıklar arasında ‘dayanıklılık’ altında yer alır.

İşlenmemiş bir elmasa faset eklemenin zorluğu fasetin kristallografik düzlemlere göre yönelimine bağlıdır. Elmas tozu kesme tekerleğine uygulandığı zaman rastgele kristallografik yönelimlere dağılan milyonlarca parçacıktan oluşur. Bazıları kesicinin üzerinde çalıştığı taşa en yumuşak tarafıyla vuracakken bazıları da en sertiyle vuracak ve yavaş yavaş fasetin oluşumuna sebep olacaktır. Bir fasetin oluşma zorluğu kristallografik sertlik düzlemlerine göre yönelimine bağlıdır. Bazı doğrultularda diğerlerine göre daha çok parçacık etkili olacaktır. Bu kesiciler için bazı sınırlamalar oluşturmaktadır. Örneğin sekiz kenarlı kristal yüzeyleri çok büyük sertlik düzelemlerinde yatarlar ve bu yüzden cilalanmaları neredeyse imkânsızdır. Elmas tozundaki çok az parçacık etkili olur. Bu yüzden de kesiciler daha sert kristallografik düzlemlerden birkaç açı farklı düzlemlerde fasetler eklemiştir.

İkiye bölme

Elmas kesiciliğini büyük ölçüde etkileyen ikinci elmas özelliği ikiye bölmedir. Bütün mineraller arasında elmas sertlikte en yüksek skora sahip ama dayanıklılıkta o kadar iyi bir skora sahip değil. Elmas mükemmel ikiye bölünebilmeye sahip, bu da demek oluyor ki onun kristal yapısı uygun doğrultuda baskı uygulandığı zaman son derece pürüzsüz kırılmalara olanak veriyor.

Elmasların fasetlenmeden ve cilalanmadan önce ikiye bölünmesinin başlangıcının 16. yy’a dayandığına inanılıyor. Elmasları işlem yapmak için keskin parçalara ayırma antik çağlardan beri biliniyordu ve Ahmad ibn Yasuf al Tifaschi’nin 13. yy’ın ortalarından İslami bir yayını elmaslarda mükemmel ikiye bölünmeden bahsediyor ama değerli taş kesiminde ikiye bölünmenin kulanımı ortaçağ sonrası bir icat gibi duruyor. De Boodt M.S. 1600’de yayınladığı Gemmarum et lapidum historia’da bundan bahsediyor. Bu tekniğin Hindistan’da muhtemelen daha önceden bilindiği 1665’te J.B. Tavernier şu yazdıklarından çıkarılaiblir:

madenciler herhangi bir boyutta kusuru olan bir taş gördüklerinde onu hemen yarıyorlar, yani ikiye ayırıyorlar, ki bunda bizden çok daha başarılılar

Sekiz kenarlı (solda) ve on iki kenarlı (sağda) elmas kristallerinin yarılma doğrultuları.

On iki kenarlı kristallerin kesilebilen açı tepeleri elmas kesicilere düz, doğal yüzeyli işlenmemiş taş şeritleri sağladı. Bu ince elmas parçaları zaman içinde ve biraz evrildikten sonra 20. yy’ın sonlarında son derece moda haline gelen Gül Kesimlerin en eski halini oluşturdu. İkiye bölerek tasarlamanın başka bir örneği de basitçe sekiz kenarlının yarısı olan Kalkan Kesim’dir.

 

Yukarıdakilere ilaveten iyi cilalanabilmek için fasetlerin ikiye bölünme düzlemlerinden az bir açı farkı olan düzlemlere yerleştirilmesi gerektiğine değinmek gerek. Bir faset ikiye bölünme düzlemine paralel olduğu zaman fasetin mikroskopik pullanması yüzünden tatmin edici bir cila tutmayacaktır.

Günümüze Doğru Pırlanta Kesimi

Nihayet kesme teknikleri repertuarı içine yeni bir zanaat eklendi: elmas bıçkılama. Kesme tekniklerine bu eklenti bugün bildiğimiz elmas kesiminin bütün aşamalarını tamamladı: ikiye bölme, kesme, öğütme, cilalama. Laet tarafından 1647 tarihli lapidary De gemmis et lapidibus: libri duo’sında açıklanan bu yöntem ince bir teli yağ ile karışık elmas tozuyla kapladıktan sonra teli taşın içinden geçirmekten oluşuyor. Bu yoğun işçilik gerektiren yöntem 19 yy ortalarına kadar kullanılmasına rağmen tabii ki nisbeten kolay kullanımından dolayı ikiye bölme tercih ediliyordu.

 

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Required fields are marked *

*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>